Fiskalna politika u funkciji rasta

Image

Dužnička kriza u Evropi je rezultat višedecenijskih strukturnih slabosti, zaostajanja u konkurenti i pretjeranog rasta države blagostanja. Narastajući javni dugovi i problem u bankarskom sektoru prijete da ekonomski parališu evropsku ekonomiju.

Danas se gotovo sve države u Evrope suočavaju sa povećanim eksternim rizicima, te snažnim socijalnim i političkim otporima prema promjenama. Male i otvorene ekonomije, posebno sa neinvesticionim kreditnim rejtingom i nemogućnošću pristupu fondovima EU, moraju ojačati fiskalnu stabilnost.

U prethodne tri godine, Crna Gora je sprovela jednu od najznačajnijih fiskalnih konsolidacija, a njen najveći dio odnosio se na rashodnu stranu. Državna potrošnja je, na godišnjem nivou, smanjena za preko 300 miliona eura,  sa 51% na 40% BDP-a. Time je građanima i privredi dugoročno smanjen fiskalni teret, a Crna Gora se svrstala u države sa umjerenom potrošnjom u Evropi.

Smanjenje državne potrošnje omogućilo je smanjenje budžetskog deficita sa preko 5% BDP-a koliko je iznosio 2009 i 2010. godine na projektovanih 2,5% u 2012. godini. Postojani deficit od izbijanja krize do danas donio je rast javnog duga, koji danas iznosi 46% BDP-a, što Crnu Goru svrstava u umjereno zadužene države.

Iako po fiskalnim parametrima Crna Gora zadovoljava Mastristske kriterijume, trendovi rasta javnog duga su nepovoljni i neodrživi. Toga moramo svi biti svjesni. Zato se u Crnoj Gori moramo složiti oko najvažnijeg fiskalnog cilja: smanjenja deficita i smanjenja duga.

Istovremeno, od same visine potrošnje, deficita i javnog duga, važniji je kvalitet i rezultat. Eventualni deficit je prihvatljiv jedino ukoliko je u funkciji realizacije produktivnih kapitalnih projekata koji će podstaći ekonomski rast.

Smanjenje potrošnje i deficita može biti put u ekonomsku propast ukoliko nije u funkciji rasta. Zato najvažniji ekonomski cilj mora biti održivi ekonomski rast, podstaknut strukturnim reformama, unapređenjem poslovnog ambijenta i efikasnijom državnom administracijom.

U ovom kontekstu, osnovni pravci buduće politke javnih finansija treba da budu:

– Do 2014. godine ući u zonu budžetskog suficita;

– Izmjeniti organski zakon o budžetu i uvesti srednjoročni budžet, kao dodatni mehanizam fiskalne kontrole;

– Definisati fiskalna pravila;

– Očuvati kreditni rejting;

– Obezbijediti sredstva za finansiranje budžeta i kapitalnih projekata od  međunarodnih finansijskih institucija, Svjetske banke, EIB-a i EBRD-a;

– Dodatno poboljšati efikanost penzionog sistema kroz provjeru prava osiguranika i izmjenama zakona ne proširivati prava.

– Unaprijediti efikasnost socijalne zaštite, na način da penziona i socijalna davanja ne bi bila stimulans za nezasnivanje formalnih radnih odnosa;

– Zadržati postojeće poreske stope i, u slučaju suficita, smanjiti doprinose;

– Dalje raditi na smanjivanju sive ekonomije i monopolskog ponašanja na tržištu;

– Učešće kapitalnog budžeta, posebno ulaganja u oblasti putne i komunalne ifrastukture, treba dostići najmanje 10% ukupnog budžeta ili najmanje 5% BDP-a;

– U slučaju ostvarivanja jednokratnih prihoda, kroz SDI ili privatizaciju, sredstva iskoristiti za smanjivanje duga, posebno skupog od 2009. godine.

Smatram da će kvalitet vođenja javnih finansija (po prethodno navedenim smjernicama) u narednih deset godina oprijedijeliti, u velikoj mjeri, perspektive ove države za znatno duži vremenski period.

Pred Crnom Gorom su godine ekonomskog rasta koje će biti na nivou od oko 5%. U to sam siguran i ima više razloga na čemu temeljim otimizam:

– turizam i energetika su globalno brzo rastuće grane u kojima je Crna Gora konkurentna;

– proces euroatlatnskih integracijama, koji je tek pred nama, iz iskustva drugih zemalja, donosi ekonomske benefite i podstiče rast;

– otvorenost ekonomije i unapređenje poslovnog ambijenta smanjuju transakcione troškove i čine ekonomiju konkurentnijom;

– struktura crnogorske ekonomije, koja se uprkos krizi transformisala u veoma fleksibilan i žilav mikro i mali privatni sektor, kvalitenija ponuda radne snage itd.

Stope rasta, a time i budžetskih prihoda ne smijemo iskoristiti da povećamo mandatornu potrošnju, bez obzira koliko to bilo politički i socijalno primamljivo. Ne smijemo učinimo javnu potrošnju rigidnijom, a da linearnim povećanjem zarada i ostalih davanja iz budžeta umanjimo konkuretnost ekonomije i destimulišemo zapošljavanje u privatnom sektoru. Buduće suficite treba iskoristiti za smanjivanje duga i stvaranje fiskalne rezerve. Državna potrošnja i nivo duga treba da teže relativnom učešću u BDP-u manjem od 30%, a poreske stope moraju biti konkurentne, čime će javne finansije biti siguran i snažan podsticaj održivog ekonomskog rasta.

Dr Milorad Katnić, ministar finansija

Advertisements

Štednja i rast

Valjda je u čovjekovoj prirodi da konstituisana prava i utvrđene privilegije doživljava kao mjeru ispod koje nema mjesta razumijevanju za preispitivanje njihove objektivne utemeljenosti i održivosti u prilikama i vremenima koja povremeno dođu i uzdrmaju naše vrijednosne predstave i poimanja svijeta promjena.

Tako globalna ekonomska kriza, od 2008. pa do ovih dana, na ozbiljnu probu stavlja prirodnu težnju i očekivanja da se stvaranjem uvećane nove vrijednosti unapređuje kvalitet života. Zato širom Evrope, konstemirane dužničkom krizom, veliku buru podižu mjere ekonomske politike koje neminovno ograničavaju i uskraćuju okvire javne potrošnje u kojima potrebe i želje nadmašuju produkcione snage sistema. Razumljivo, u takvim prilikama, u nedovoljno razvijenim ekonomijama, posebno izoštrena senzitivnost na preduzete mjere, u osnovi nužno rigidne, proizvodi nezadovoljstvo i frustraciju. Continue reading

„Rebalans budžeta – prilagođavanje novoj realnosti“

autorski tekst ministra finansija, dr Milorada Katnića

Prema projekcijama MMF-a, globalni ekonomski rast usporiće sa 3,8% u 2011. na 3,3% u 2012. godini. Eurozona je pred novom recesijom, a istovremeno su nesigurnost i neizvjesnost najveći, od propasti Lehmana. Krize dugova Grčke i Portugala nijesu riješene, a najveći rizici dolaze od većih ekonomija – Španije i Italije. MMF je procijenio ekonomski pad eurozone od 0,5%, a Evropska komisija od 0,3%. Najsnažnija ekonomija Evrope, Njemačka, ostvariće skroman rast od 0,3%, dok će Italija potonuti na -2,2%. I u većini država Jugoistočne Evrope ekonomski rast je usporen, a projekcije za 2012. su pogoršane. Svjetska banka procjenjuje da će privredni rast 2012. godine u šest zemalja Zapadnog Balkana, uključujući Crnu Goru, biti upola sporiji u odnosu na 2011. godinu. U cjelini, sada je jasno da će 2012 godina biti vrlo naporna u Evropi.

Nepovoljno međunarodno okruženje negativno utiče na ekonomiju Crne Gore. Obimi trgovinske razmjene, stranih investicija i kreditne aktivnosti su smanjeni, što uslovljava niži ekonomski rast od projektovanih 2%. Prvi kvartal, koji je u Crnoj Gori prepoznat po ciklično manjim budžetskim prihodima, obilježili su dodatni budžetski pritisci. Izrazito nepovoljni vremenski uslovi, koji su krajem januara i početkom februara ekonomski paralisali Crnu Goru, uslovili su značajno smanjenje budžetskih prihoda i stvorili nove obaveze. U prva tri mjeseca 2012, prihodi su bili niži za preko 25 miliona eura, u odnosu na isti period prošle godine. Uz to, aktiviranje dijela garancija za kredite Kombinata aluminijuma, u iznosu od 23 miliona eura, značilo je potrebu obezbjeđenja dodatnog finansiranja.
Continue reading